8 Mayıs 2014 Perşembe

Ali Cemal (1881 - 1939)


Osmanlı Süvarisi, 54.5 x 73 cm

1881 yılında Beyrut'ta, tüccar Emin Bey'in oğlu olarak dünyaya gelmiştir. İlkokula Beyrut'ta başlamış, daha sonra ailesiyle birlikte geldiği İstanbul'da Fındıklı Feyziye Mektebi'nde devam etmiştir. 1901'de Bahriye Mektebi Haddane'de teğmen rütbesiyle mezun olmuştur ve burada resme olan yeteneği keşfedilmiştir. Osman Hamdi Bey tarafından 1883 yılında kurulmuş olan Sanayi-i Nefise Mektebi'ne kabul edilen Ali Cemal 1903 yılında Akademi'yi birincilikle bitirmiştir.

İlk mesleği resim öğretmenliğidir. Ali Cemal, batılılaşma yolundaki Osmanlı toplumunun farklı bir yüzünü, yani sanatsal yüzünü Avrupa'ya göstermek amacıyla düzenlenecek olan Viyana ve Berlin sergileri için, 1917 yılında, Harbiye Nazırı Enver Paşa tarafından kurulan Şişli Atölyesi'nde çalışmak üzere görevlendirilmiştir. Sanatçı burada 1914 Kuşağı ya da Çallı Kuşağı olarak bilinen grubun sanatçılarından Avni Lifij, Namık İsmail, İbrahim Çallı, Sami Yetik gibi Türk ressamlarıyla çalışmıştır. Türk resim sanatı için önemli bir yere sahip olan atölyeye çalışmalarını yürütebilmeleri adına sanatçılar için rahat bir ortam ve dönemin zorluklarına rağmen zengin bir malzeme desteği sağlanmıştır.

Bu resimlerin ana teması 18 Mart 1915'te başlayan Çanakkale Savaşı'dır. Viyana'da sergilendikten sonra bu eserler istanbul'a getirilmiştir, savaş yılları olması sebebiyle Berlin'de sergi düzenlenememiştir.

 19.yy'ın başında fotoğraf makinesinin icadı sanat dünyasında da önemli değişimlerin başlamasına neden olmuştur.Avrupa'da başlayan izlenimcilik hareketi, Avrupa'da eğitim almış olan Türk ressamlarını da etkilemiştir. Ali Cemal'in resimlerinde gerçekçi bir üslup görülürken, zamanla izlenimciliğin etkisi görülmeye başlanmıştır. Sanatçının özellikle Şişli Atölyesi'nde ürettiği eserlerinde bu etki daha fazla hissedilmektedir. "Biraz Su/Yaralı Düşman Askerine Yardım Eden Türk Askeri" [1917, Genel Kurmay Karargahı koleksiyonu] adlı tablosunda izlenimciliğin etkisi açıkça görülmektedir. Şişli Atölyesi'de yaptığı bu tablosunda Viyana sergisinin amacına uygun olarak Türk sanatçısının dünyadaki değişimlere açık yüzü irdelenirken, konu olarak da savaşın duygusal ve insancıl yönüne de dikkat çekilmiştir.

Sanatçının Viyana Sergisi'nde yer alan diğer yapıtlrı "Dobruca'da / Kurtuluş Savaşı'ndan", "Yaralı Asker", "Türk Süvarisi", "Yasak", "Maydos'tan", "Yalak Yanında Atlı", "Siperde Mektup Okuyan Asker" dir. Bu resimlerinde de izlenimciliğin etkileri görülmektedir.

Mahmut Yesari sanatçı için şunları aktarmaktadır: "Ressam Ali Cemal bahriyelidir; eski haddaneden çıkma kurtlardandır.Onun saf bakışlı yorgun yüzünü görenler fazla saf, fazla bön sanarak aldanırlar. O "feleğin çemberi", "gammü şadisi" ve "kerenü serdisi" ile alay edecek kadar pişkin ve kalenderdir."

Duvar rsimleri ve afişler yaparak adından söz ettiren Ali Cemal daha sonra gazeteciliğe geçiş yaparak burada yaptığı temsili resimler ve çizimlerle türk basınında ilk gazete ressamı olarak tarihe geçmiştir.  İlk olarak "Alem Mecmuası"nda çalışmış, gazetenin kapak ve karikatürlerini yapmıştır. Ardından sırasıyla "Tasvir-i Efkar", "Harp Mecmuası", "İleri", "Tercüman-ı Hakikat", "Akşam", "Yenigün" ve "Cumhuriyet " gazetelerinde temsili resimler ve karikatürler yapmıştır. Ayrıca Resimli Gazete'de, 1924'te Zekeriya Sertel tarafından kurulan Resimli Ay Dergisi'nde, Nasrettin Hoca ve Karagöz gibi mizah gazetelerinde de çalışmıştır.

Ali Cemal, hayatının son yıllarını Mersin'de liman idaresinde çalışarak ve resim dersleri vererek geçirmiş, 7 Aralık 1939'da vefat etmiştir. Sanatçının eserleri İstanbul Resim ve Heykel Müzesi'nde, Askeri Müze'de, İstanbul Deniz Müzesi'nde, Ankara Cumhuriyet Müzesi'nde, Cumhuriyet Gazetesi arşivinde, yerli ve yabancı özel koleksiyonlarda yer almaktadır.

ALİ CEMAL ESER ÖRNEKLERİ

Hiç yorum yok: